Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

“Ενώ τα περισσότερα παιδιά είναι έξυπνα, οι περισσότεροι ενήλικες είναι κουτοί. Άρα κάτι πρέπει να φταίει στην εκπαίδευση”. (Αλέξανδρος Δουμάς υιός)

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε 2014, παράρτημα Κοζάνης, «Ερευνητική Μεθοδολογία». Εισηγήτρια Δρ Β. Βόντσα. Άρτεμις Πλιάχα, Γαβριήλ Ιασωνίδης, Ευθύμιος Παφίλης, Φώτιος Στεφανίδης.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Εισαγωγή

1. Μέθοδοι διδασκαλίας

1.1 Παιδαγωγικό Σύστημα Μοντεσόρι

1.2 Κατ’ οίκον διδασκαλία

1.3 Προοδευτική Εκπαίδευση

1.4 Η Λαϊκή Επιμόρφωση

1.5 Εκπαίδευση Βάλντορφ

2. Έρευνα: Εναλλακτικές μέθοδοι διδασκαλίας στην Ελλάδα

2.1 Ερωτηματολόγιο κλειστού τύπου

2.2. Αποτελέσματα – Στατιστική ανάλυση

2.3. Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Εισαγωγή

Η ταινία «Η απαγορευμένη εκπαίδευση» (Πρωτότυπος τίτλος στην ισπανική: “La Educación Prohibida”) είναι ένα ανεξάρτητο ντοκιμαντέρ το οποίο προβλήθηκε το 2012. Η ταινία παρουσιάζει εναλλακτικέςμεθόδους διδασκαλίας – εκπαίδευσης στην Λατινική Αμερική και την Ισπανία, οι οποίες περιλαμβάνουν εκπαιδευτικές προσεγγίσεις όπως η λαϊκή επιμόρφωση, το σύστημα Μοντεσόρι, η προοδευτική εκπαίδευση, η εκπαίδευση Βάλντορφ και η κατ’ οίκον διδασκαλία. Το ντοκιμαντέρ χωρίζεται σε 10 θεματικά επεισόδια, που το καθένα παρουσιάζει διαφορετικές πτυχές της εκπαιδευτικής πραγματικότητας, πολλές από τις οποίες αφορούν και την ελληνική εκπαίδευση.

Η ιστορία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, η εξουσία και η δύναμη στα σχολεία, η αξιολόγηση και ο διαχωρισμός των μαθητών, η κοινωνική λειτουργία της εκπαίδευσης, καθώς και ο ρόλος των εκπαιδευτικών και των οικογενειών αποτελούν βασικές θεματικές ενότητες του ντοκιμαντέρ. H αισθητική της ταινίας παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον, με αρκετά επεισόδια κινουμένων σχεδίων και μια φανταστική δραματοποιημένη ιστορία που συνδέει τα επεισόδια.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι είναι η πρώτη ισπανική ταινία που χρηματοδοτήθηκε μέσω της μεθόδου πληθοχρηματοδότησης και προβλήθηκε ταυτόχρονα σε 130 πόλεις, σε 13 χώρες, με συνολικό αριθμό 18.000 θεατών μέσα σε μια μέρα! Η ταινία είναι ελεύθερη, όσον αφορά στα πνευματικά της δικαιώματα και, όπως αναφέρεται στους αρχικούς της τίτλους, επιτρέπεται και ενθαρρύνεται η με κάθε μέσο αναπαραγωγή και δημόσια προβολή της, αρκεί να μην έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

Οι παραγωγοί της επισημαίνουν ότι «είναι μια επιτομή μιας συνεχούς διαδικασίας μάθησης και σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να θεωρηθεί οριστική. Τα πρόσωπα που εμφανίζονται στο ντοκιμαντέρ έχουν διαφορετικές ιδέες και απόψεις και η συμμετοχή τους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι συμφωνούν με όλο το περιεχόμενό του».

Η διάρκεια της ταινίας είναι 2.25΄, τις οποίες πιστεύουμε ότι, αν αποφασίσετε να διαθέσετε, δεν θα πάνε χαμένες…

Καλή θέαση…

http://youtu.be/WiNkor9yHmI

1. Μέθοδοι διδασκαλίας

Στα πλαίσια του μαθήματος «Ερευνητική Μεθοδολογία» και με θέμα το ανεξάρτητο ντοκιμαντέρ «Η Απαγορευμένη Εκπαίδευση», στην παρούσα εργασία γίνεται ανάπτυξη του θεωρητικού πλαισίου των εναλλακτικών μεθόδων διδασκαλίας, όπως το σύστημα Μοντεσόρι, η κατ’ οίκον διδασκαλία, η προοδευτική εκπαίδευση, η εκπαίδευση Βάλντορφ, η λαϊκή επιμόρφωση.

1.1 Παιδαγωγικό Σύστημα Μοντεσόρι

Η ολοκληρωμένη εκπαίδευση, όπως υποστηρίζει η Μαρία Μοντεσσόρι, είναι μια κοσμική εκπαίδευση μέσα στην οποία τα πάντα σχετίζονται με τα πάντα. Έτσι, αυτό που έπρεπε να γίνει, ήταν να επιτρέπεται στα παιδιά να εμπλακούν σε διαφορετικές εμπειρίες. Το σχολείο πρέπει να είναι ένας πάγκος πειραματισμού, ένας πάγκος ανοιχτός σε μια πληθώρα δυνατοτήτων. Επιστημονικές, καλλιτεχνικές, ανθρωπιστικές, όλα τα είδη εμπειριών, και έτσι να δούμε αν αυτό θα αφυπνίσει κάτι μέσα τους. Με αυτή τη μέθοδο δεν υπάρχει μία διαδρομή, δεν υπάρχει ένας δρόμος, ακριβώς όπως δεν υπάρχουν δύο παιδιά πανομοιότυπα. Αν θέλουμε τα παιδιά να είναι δημιουργικά, πρέπει να τους επιτρέπουμε να δημιουργούν, να τους επιτρέπουμε να ασκούν δραστηριότητες στις οποίες μπορούν να ενεργήσουν αυθόρμητα. Η τέχνη παίζει βασικό ρόλο σε αυτή την αναζήτηση για δημιουργικότητα και έκφραση, επειδή έτσι εκδηλώνουμε τη δημιουργικότητα και την προσωπικότητά μας (La Educacion Prohibida, 2012).

«Μην ακολουθείτε εμένα, ακολουθήστε το παιδί»

Σύμφωνα με την Μαρία Μοντεσόρι ο πυρήνας της εκπαίδευσης είναι το παιδί. Προϋπόθεση για την φυσική ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού, είναι η γνωριμία του εσώτερου ανθρώπινου όντος. Τι δυνατότητες έχει μέσα του; Ποιες δυνατότητες παρουσιάζει, και σε ποιες ηλικίες; Πώς μαθαίνουν τα παιδιά; Όμως, ο εκπαιδευτικός δεν μαθαίνει πραγματικά το παιδί, δεν το παρατηρεί. Αντ’ αυτού, ξέρει πολλή θεωρία. Έτσι, είναι σαν ένας ενήλικος που ξέρει τι πρέπει να κάνει το παιδί, αλλά που είναι λίγο τυφλωμένος όσον αφορά στην πραγματικότητα (La Educacion Prohibida, 2012).

Η εκπαίδευση, σύμφωνα με την Μοντεσόρι, πρέπει να κατανοείται βάσει των απαιτήσεων του παιδιού, όχι βάσει των δικών μας αναγκών, ως ενήλικες. Τα παιδιά είναι δημιουργικά, παρατηρητικά και περίεργα. Και στο σχολείο δύο πράγματα μπορούν να συμβούν: ή να συνοδεύσεις αυτή τη διαδικασία και να υποκινήσεις δραστηριότητες που θα αναπτύξουν αυτή την ικανότητα, ή να τη ματαιώσεις. Τα παιδιά από τη γέννησή τους έχουν την ικανότητα να οικοδομούν και να διαμορφώνουν τους εαυτούς τους, μαθαίνοντας από όλα όσα τους περιβάλλουν, μέσα από το παιχνίδι και την εξερεύνηση του κόσμου. Τα παιδιά αφομοιώνουν τον πολιτισμό, παραλαμβάνουν την κουλτούρα των γονιών τους (γλώσσα). Το μόνο που χρειάζεται είναι να γεννηθεί σε ένα ανθρώπινο περιβάλλον αφού όλα όσα μας περιβάλλουν, παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία μας. Και ουσιαστικά, αυτό που πρέπει να μάθει ο δάσκαλος στους μαθητές του, είναι να ανοίγουν το νου τους και να αφήνουν να εκδηλωθεί όλη αυτή η γνώση, η δημιουργικότητα και η εγκαρδιότητα που έχουμε όλοι μέσα μας.

Έτσι λοιπόν η βάση του Μοντεσοριανού συστήματος εκπαίδευσης είναι η βαθιά εμπιστοσύνη στο παιδί, η ανεξαρτησία, η ελευθερία με όρια και ο απεριόριστος σεβασμός στις ικανότητές του να αναπτυχθεί από μόνο του. Μότο δε της μεθόδου αποτελεί το «βοήθησέ με να το κάνω μόνος μου» και γι’ αυτό η αγωγή του παιδιού πρέπει να είναι τέτοια ώστε να σέβεται την ανάγκη του για προσωπική ελευθερία, τον ατομικό του ρυθμό και τα ενδιαφέροντά του. Όσο για το ζήτημα της πειθαρχίας, αυτή, σύμφωνα με την Μοντεσόρι, βρίσκεται εν δυνάμει στο βαθύτερο «είναι» του παιδιού. Τα ουσιαστικά στοιχεία που πρέπει να χαρακτηρίζουν τα σχολεία αυτά είναι:

  • Μεικτές ηλικιακές τάξεις, συνήθως με παιδιά από 2 ½ έως 9 ετών.

  • Επιλογή δραστηριοτήτων από τους ίδιους τους μαθητές, από μία γκάμα προκαθορισμένων επιλογών.

  • Αδιάλειπτοι χρονικοί «κύκλοι» εργασίας.

  • Εποικοδομητικό ή «εξερευνητικό» μοντέλο, στο οποίο οι μαθητές μαθαίνουν την έννοια της εργασίας μέσω υλικών και όχι μέσω απευθείας καθοδήγησης.

  • Εξειδικευμένα εκπαιδευτικά υλικά, δημιουργημένα από την Μοντεσόρι και τους συνεργάτες της.

Στη μοντεσοριανή εκπαίδευση κυρίαρχο ρόλο στην τάξη έχει το παιδί, το οποίο μαθαίνει να αυτοπειθαρχεί μέσα από το περιβάλλον και την μέθοδο που του διδάσκεται. Επιπλέον, η γνώση αναπτύσσεται σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα και τον προσωπικό ρυθμό του κάθε παιδιού, ενώ οι τάξεις αποτελούνται από παιδιά διαφόρων ηλικιών που συνεργάζονται και βοηθούν το ένα το άλλο.

Στο πλαίσιο της μεθόδου Μοντεσόρι περιλαμβάνονται δραστηριότητες της πρακτικής ζωής, όπως φροντίδα του σώματος που οδηγεί το παιδί στην αυτοπαρατήρηση και γνωριμία με το σώμα του, φροντίδα ζώων και φυτών, δραστηριότητες ευγένειας (πχ. χαιρετισμός), συζητήσεις όπου το παιδί μαθαίνει να ρωτά και να απαντά, δραστηριότητες φυσικής και ψυχοκινητικής αγωγής, εικαστικές δραστηριότητες, μαθήματα Αγγλικών, Γαλλικών, Γερμανικών, Ιταλικών, παραδοσιακοί χοροί, ιππασία, πληροφορική καθώς και συστηματική μουσική εκπαίδευση αλλά και τμήματα ρυθμικής και ακαδημίες ποδοσφαίρου. Για την διδασκαλία αυτών των δραστηριοτήτων έχει δημιουργηθεί κατάλληλο υλικό (αισθητηριακό, λογικομαθηματικό, γλωσσικό και υλικό χώρου), δηλαδή παιχνίδια και αντικείμενα που είτε υπάρχουν στο περιβάλλον του παιδιού είτε μπορεί κανείς να βρει εύκολα σήμερα στο εμπόριο.

Τα Μοντεσοριανά σχολεία αποτελούνται από Παιδικό Σταθμό, Νηπιαγωγείο και Δημοτικό Σχολείο, για παιδιά ηλικίας από 2,5 έως 12 ετών. Το Παιδαγωγικό Σύστημα Μοντεσόρι σήμερα εφαρμόζεται κυρίως στην προσχολική αγωγή (από τα 3 έως τα 6 έτη) και ανήκει ολοκληρωτικά στον ιδιωτικό τομέα εκπαίδευσης. Στην Αθήνα λειτουργούν τα Μοντεσοριανά Σχολεία της Κηφισιάς, η Μοντεσοριανή Σχολή Αθηνών – Μαρία Γουδέλη, στη Ν. Φιλοθέη, ενώ στα Μελίσσια υπάρχει ο μοντεσοριανός παιδικός σταθμός «Το Σπίτι των Παιδιών». Στην Θεσσαλονίκη υπάρχει η Μοντεσοριανή Σχολή Ζαφρανά, η οποία στεγάζει παιδικό σταθμό και νηπιαγωγείο. Το σχολείο διαφέρει από τα αντίστοιχα δημόσια και ιδιωτικά σχολεία γιατί χρησιμοποιεί τη Μοντεσοριανή Αγωγή εκπαίδευσης, με έγκριση του Υπουργείου Παιδείας. Καλύπτεται παράλληλα όλο το αναλυτικό πρόγραμμα που προβλέπεται από το Υπουργείο Παιδείας. Σε μεγαλύτερες τάξεις διδάσκονται δυσκολότερα θέματα, σύμφωνα με το αναλυτικό πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας και πλέον αυτού, το Μοντεσοριανό σύστημα προβλέπει συστηματική προετοιμασία και για ύλη Γυμνασίου.

Κατά την Μαρία Μοντεσόρι, η πλέον καθοριστική περίοδος στην ανάπτυξη του ανθρώπου είναι τα πρώτα έξι χρόνια της ζωής του. Έδωσε έμφαση στο πώς η εμπειρία μετασχηματίζει τη γνωστική δομή. Πίστευε ότι το παιδαγωγικό πλαίσιο πρέπει να προσαρμόζεται στις ικανότητες και στις ανάγκες των παιδιών, πράγμα που την οδήγησε στη διαμόρφωση ειδικού »προετοιμασμένου» περιβάλλοντος. Η μέθοδός της βασίζεται στην αντίληψη ότι το παιδί είναι δραστήριο από τη φύση του και, κατά συνέπεια, η μάθηση είναι ενεργητική διαδικασία. Θεωρούσε ότι, για την προώθηση της ατομικής ανάπτυξης, το διδακτικό πρόγραμμα πρέπει να επικεντρώνεται στις περιόδους ευαισθησίας κάθε παιδιού ενσωματώνοντας όλους τους τομείς και λαμβάνοντας υπόψη τις πλέον βασικές παραμέτρους της ευφυΐας – μεταξύ αυτών και την ικανότητα ταξινόμησης, της ανάλυσης δηλαδή ενός αντικειμένου και της εξαγωγής ενός ορισμένου χαρακτηριστικού γνωρίσματός του. Η αυτοδιδασκαλία, ακρογωνιαίος λίθος της φιλοσοφίας της, καθορίζει και αυτή, σε μεγάλο βαθμό, τον ρόλο του παιδιού στο πλαίσιο της τάξης. Η μοντεσοριανή μέθοδος, με την έντονη κοινωνική και ανθρωπιστική της φιλοσοφία, αποκτά νέο περιεχόμενο στις μέρες μας που τα αδιέξοδα πολλών παραδοσιακών διαδικασιών και η πλημμυρίδα των πολιτικών και οικονομικών ανακατατάξεων θέτουν προβλήματα κοινωνικής συνοχής και επαναπροσδιορισμού ρόλων και αξιών. Η Maria Montessori υπογράμμιζε πόσο σημαντική είναι η καλλιέργεια της θέλησης του παιδιού προκειμένου να αναπτύξει αυτοελεγχόμενη ηθική σε αντίθεση με την τυφλή, άκριτη υπακοή στην εξουσία. Στόχος της παιδαγωγικής της είναι κάθε τι νέο, κάθε τι άγνωστο να είναι αντιμετωπίσιμο ώστε να ενθαρρύνεται -και όχι να αναχαιτίζεται- η ένταξη του ατόμου στο περιβάλλον του.

1.2 Κατ’ οίκον εκπαίδευση (Homeschooling)

Πριν από μερικές δεκαετίες, εμφανίστηκε ένα ρεύμα κριτικής κατά της μαθητείας. Εκπαιδευτικοί, δάσκαλοι, κοινωνιολόγοι απαιτούσαν εκπαίδευση εκτός ιδρυμάτων, μέσα στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Αυτές οι απόψεις οδήγησαν στην εκπαίδευση κατ’ οίκον, στην εκπαίδευση χωρίς σχολείο. Με τον καιρό, άρχισαν να αναπτύσσονται διάφορες μορφές αυτο-εκπαίδευσης, δίκτυα αυτο-εκμάθησης, καθώς και εκπαίδευση μεταξύ ομοίων. Τα παιδιά προσπαθούν να διδαχθούν μέσα από την καθημερινή ζωή. Ταξιδεύουν και συνοδεύουν σε διάφορες δραστηριότητες, σε μέρη που είναι γνωστά ως «χώροι εργασίας», πλεονεκτήματα που είναι αρκετά ισχυρά από την άποψη της αυτο-ανακάλυψης, και για την ανάκτηση της αυτονομίας και της αυτοπεποίθησης. Τα παιδιά φαίνονται πιο σίγουρα για το τι θέλουν. Ερευνούν περισσότερο και μελετούν γιατί απολαμβάνουν τη μάθηση. Οι εκπαιδευτικοί πιστεύουν ότι το είδος της εκπαίδευσης που προσφέρουν, χωρίς σχολείο, θα μπορούσε να ονομαστεί συνεργατική αυτο-εκμάθηση, ή αυτο-κατευθυνόμενη μάθηση, ή ελεύθερη μάθηση (La Educacion Prohibida, 2012).

Φυσικά, υπάρχουν τόσες μορφές εκπαίδευσης στο σπίτι, ή εκπαίδευση χωρίς σχολείο, όσες και οι οικογένειες που τις εφαρμόζουν. Οι μέθοδοι που εφαρμόζονται εμπλουτίζουν την εκπαιδευτική ποικιλομορφία και τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη μάθηση, αλλά για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει όλες οι μορφές εκπαίδευσης να είναι ελεύθερες. Θα πρέπει να υπάρξει ένα νέο εκπαιδευτικό πρότυπο, όπου κάθε άτομο θα μπορεί να ανιχνεύει να πειραματίζεται με αυτά που του αρέσουν, και να δουλεύει πάνω σε αυτά. Έτσι, η πρόταση να «αποσχολειοποιήσουμε» το σχολείο, να αφαιρέσουμε δηλαδή από αυτό ό,τι είναι ακαδημαϊκό, σημαίνει ότι πρέπει να αφαιρέσουμε από το σχολείο όλα όσα εμποδίζουν τους μαθητές να μάθουν. Αυτό δεν είναι απαραίτητο να γίνεται μόνο στα σχολεία, καθώς τα μέρη όπου θα μπορούσε να εφαρμοστεί είναι ατέλειωτα (κλαμπ, γειτονιά, τοπικές οργανώσεις, πάρκα).

Για τα προβλήματα του αμερικανικού δημόσιου σχολείου, τα οποία οφείλονται στις δημοσιονομικές περικοπές, στην έλλειψη καθηγητών και στα αλλεπάλληλα κρούσματα βίας, έχουν προταθεί κατά καιρούς αρκετές «λύσεις»: από την προσφυγή στις χορηγίες ή στην ιδιωτική εκπαίδευση, μέχρι και την κατ’ οίκον εκπαίδευση των μαθητών από τους ίδιους τους γονείς. Η κατ’ οίκον εκπαίδευση, μάλιστα, δεν αφορά πια, μονάχα τις θρησκευόμενες οικογένειες οι οποίες επιδιώκουν να προστατεύσουν τα παιδιά τους από τις « κακές » επιρροές. Οι οπαδοί του “Ηomeschooling” υποστηρίζουν ότι το κυριότερο πλεονέκτημα αυτής της πρακτικής συνίσταται στην κατάργηση των στεγανών ανάμεσα στη μόρφωση και στην εκμάθηση. Η εκπαίδευση βρίσκεται παντού, όλες τις ώρες, από το πρωί έως το βράδυ, ακόμα και κατά τη διάρκεια των Σαββατοκύριακων ή των διακοπών των παιδιών. Οι “Homeschoolers” αγοράζουν τα σχολικά εγχειρίδια διά αλληλογραφίας ή μέσω του Internet, οργανώνονται σε αυτοδιαχειριζόμενους συνεταιρισμούς οικογενειών με παρόμοιες απόψεις και φιλοδοξίες, εγγράφονται στους καταλόγους αλληλογραφίας ειδικών ομάδων, εξειδικευμένων ιστοσελίδων ή φόρουμ προβληματισμού.

Τα «προοδευτικά δόγματα», οι αξίες της ανάμειξης των διάφορων κοινωνικών στρωμάτων, η έλλειψη αυστηρής πειθαρχίας, το μάθημα της σεξουαλικής αγωγής και οι απόψεις που δεν συμμερίζονται την απαγόρευση των εκτρώσεων, χαρακτηρίζονται από τους γονείς της κατ΄ οίκον διδασκαλίας ως εμπόδια για την αρμονική ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών. Οι πολύνεκρες επιθέσεις και οι συλλήψεις ομήρων που πραγματοποιήθηκαν σε πολλά λύκεια και πανεπιστημιουπόλεις έκαναν ακόμα πιο έντονη την άποψη ότι το σχολείο είναι επικίνδυνο, ακόμα και για τη σωματική ακεραιότητα των μαθητών. Εξάλλου, οι γονείς προτιμούν να διαχειρίζονται τα πάντα οι ίδιοι, φοβούμενοι μήπως χάσουν τον έλεγχο των παιδιών τους. Επιπρόσθετα, φοβούνται ότι τα σχολεία θα κατασκευάσουν πειθήνιους εγκεφάλους, αφοσιωμένους στο σύστημα, καθώς και ότι θα μεταδώσουν τα πατριωτικά και τα γραφειοκρατικά δόγματα και τις αξίες του καταναλωτισμού. Δηλώνουν πως ο θεσμός είναι αρκετά σκληρός καθώς το σχολείο αναγκάζει τα παιδιά να μένουν καθισμένα έξι ώρες τη μέρα. Θέλουν τα παιδιά να είναι ελεύθερα να μαθαίνουν αυτό που θέλουν, σε όποια ηλικία το θέλουν. Έτσι, οι γονείς αποφασίζουν να αποσύρουν τα παιδιά τους από τα συστήματα συλλογικής διδασκαλίας. Οι ίδιοι συμμετέχουν σε μια ομάδα που συγκεντρώνεται μία φορά την εβδομάδα και το ζητούμενο είναι να διαπιστωθούν οι γνώσεις των γονέων και να οργανωθούν συλλογικά μαθήματα για τα παιδιά.

Παρ’ όλα αυτά, οι κριτικές που διατυπώνονται ενάντια στηνκατ’ οίκον εκπαίδευση επικεντρώνονται όχι μονάχα στον κίνδυνο της ελλιπούς κοινωνικοποίησης, αλλά και στην ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Καθώς οι περισσότεροι από τους “Ηomeschoolers” δε διαθέτουν την παραμικρή κατάρτιση σε αυτόν τον τομέα, ενδέχεται να προσφέρουν στα παιδιά τους ελλιπή μόρφωση. Ωστόσο, πολλές μελέτες αποδεικνύουν ότι οι μαθητές που προέρχονται από αυτό το σύστημα εισάγονται καλά προετοιμασμένοι στα πανεπιστήμια, καθώς και ότι οι επιδόσεις τους βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο.

Επιπρόσθετα, αναγνωρίζονται οι μακροπρόθεσμες συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή η πρακτική. Μένοντας μέσα στο οικογενειακό τους περιβάλλον, οι επιρροές που δέχονται οι μελλοντικοί πολίτες δεν τους προετοιμάζουν για τον προβληματισμό και τη διαφορετικότητα των απόψεων που προϋποθέτει η δημοκρατία. Εάν οι γονείς περιορίσουν τις σχέσεις των παιδιών με άτομα από άλλες φυλές ή από άλλα κοινωνικά και μορφωτικά περιβάλλοντα, όταν θα φτάσουν σε ηλικία να συμμετέχουν στα κοινά, θα απορρίπτουν εξαρχής τις διαφορετικές απόψεις.

1.3 Προοδευτική Εκπαίδευση

Ο αμερικανός J. Dewey θεωρείται βασικός εκπρόσωπος της προοδευτικής εκπαίδευσης και εγκαινιάζει μια καινούργια εποχή στην Παιδαγωγική. Πιστεύει πως επειδή η εκπαίδευση είναι μια κοινωνική διαδικασία, το σχολείο είναι εκείνη η μορφή συμβίωσης, όπου είναι συγκεντρωμένοι όλοι οικοινωνικοί φορείς, που οδηγούν το παιδί με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο σε συμμετοχή στην κληρονομιά του ανθρώπινου γένους και στη χρήση των δυνάμεών του για κοινωνικούς σκοπούς. Η εκπαίδευση είναι για τον λόγο αυτό γεγονός ζωής και όχι προετοιμασία για μελλοντική ζωή (Hermann Röhrs).

Σήμερα, όσα σχολεία έχουν ως παιδαγωγικό υπόστρωμα την φιλοσοφία της προοδευτικής εκπαίδευσης διακρίνονται για τη σύνδεση που πετυχαίνουν, με κριτική σκέψη, ανάμεσα στην παράδοση και την πρόοδο, αφού παίρνουν από το παραδοσιακό ό,τι έχει δοκιμαστεί και έχει αποδειχτεί πως ακόμα διαθέτει διαμορφωτική δύναμη και συγχρόνως με κριτική πάντα σκέψη μελετάει και ενσωματώνει νέες προοδευτικές προσπάθειες, που μπορούν να πραγματοποιηθούν (Hermann Röhrs).

Ο Dewey πιστεύει στην αλληλεπίδραση ανάμεσα στο σχολείο και τη ζωή καθώς και στην προτεραιότητα της κοινωνικής αγωγής. Το σχολείο έχει διπλή αποστολή: ν’ ασκήσει το παιδί σε βασικές κοινωνικές αρετές και να το προετοιμάσει για τη ζωή στην κοινωνία, με κριτική όμως στάση (Hermann Röhrs). Έτσι, στις προθέσεις και τους σκοπούς της προοδευτικής εκπαίδευσης, δεν είναι να βγάλει στην κοινωνία ανθρώπους που δεν μπορούν να αναλάβουν την ευθύνη της ελευθερίας απέναντι στον εαυτό τους και απέναντι στους άλλους, και εξάλλου, σκοπός του J. Dewey ήταν να θέσει φραγμό στη διαμόρφωση της σχολικής ζωής που στηρίζεται σε εντολές, διαταγές, ελέγχους και εσωτερική πειθαρχία. Έτσι, ως στόχος της Προοδευτικής Εκπαίδευσης ορίζεται η διάπλαση, στα πλαίσια ενός δημοκρατικού σχολείου, αυτόνομων κι ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων με ορθολογική παραγωγική σκέψη και δημοκρατική συνείδηση.

Σύμφωνα με την προοδευτική εκπαίδευση, ο ίδιος ο άνθρωπος πρέπει να δημιουργήσει τον εαυτό του με τις ίδιες τις δικές του ελεύθερες προσπάθειες, μέσα από αληθινές κι όχι προκατασκευασμένες εμπειρίες, ώστε να καταστεί ένα αληθινά ηθικό, πνευματικό και ελεύθερο ον (John Dewey). Βέβαια σ’ ένα προοδευτικό σχολείο δεν απορρίπτεται ούτε η πειθαρχία ούτε η υπακοή, όμως προσπαθεί να τις συνδέσει με την διαδικασία ωρίμανσης του παιδιού και με την κατανόηση από μέρους του της αναγκαιότητας της πειθαρχίας, κατανόηση που εξασφαλίζει την καλή του θέληση. Επίσης, οι εκπρόσωποι της προοδευτικής αγωγής δεν φτάνουν στην απόλυτη θέση της αντιαυταρχικής αγωγής όπου απορρίπτεται κάθε είδους αυθεντίας. Συγκεκριμένα, ο Dewey δεχόταν την αυθεντία που πηγάζει από την ολοκληρωμένη προσωπικότητα και από την επιστημονική ολοκλήρωση σ’ έναν κλάδο, χωρίς όμως να ρυθμίζει τη ζωή των μαθητών αυταρχικά, αλλά να λειτουργεί με τη δύναμη του παραδείγματος.

Το «ευ ζην» είναι στόχος, όμως δεν φτάνεις εκεί αποκρύπτοντας την δυστυχία αφού η εκπαίδευση και «το σχολείο είναι ζωή», και η ζωή τα έχει όλα (Herman Harrel Horne). Η βοήθεια προς το παιδί, που ωριμάζει σιγά-σιγά, δεν αποσκοπεί σε συγκεκριμένους στόχους με ύπουλη καθοδήγηση. Η βοήθειά του προσφέρεται για να κατορθώσει ν’ ασκήσει την ελευθερία του. Το δε γεγονός ότι αυτή η θεωρία πρακτικά δεν εφαρμόσθηκε πλήρως, δείχνει δύο πράγματα: Αφ’ ενός, το ότι απαιτούσε αληθινά την ελευθερία και οι προϋποθέσεις δεν υπήρχαν και αφ’ ετέρου, το ότι ήταν πραγματικά ριζοσπαστικές αυτές οι θέσεις και τρόμαξαν το κατεστημένο, καθώς το έφεραν αντιμέτωπο μπροστά στον ελεύθερο και ανεξάρτητο άνθρωπο. Γι´ αυτό άλλωστε και πολεμήθηκε τόσο έντονα το κίνημα της προοδευτικής εκπαίδευσης και καταβλήθηκε προσπάθεια από τους αντιπάλους του να ξεχαστεί ως επικίνδυνο.

Η διαφορά του Dewey με την Montessori είναι λεπτή όσο και ουσιαστική. Δεν δέχεται προκαθορισμένη εμπειρία, δεν καθοδηγεί προς οποιονδήποτε σκοπό, αλλά βοηθάει στην πραγμάτωση της ελευθερίας από το ίδιο το παιδί και ακολουθεί τη σοφή «μεσότητα» του Αριστοτέλη στην εκπαιδευτική διεργασία.

1.4 Η Λαϊκή Επιμόρφωση

Λαϊκή Επιμόρφωση ονομάζεται η κάθε μορφής οργανωμένη εκπαίδευση έξω από το σχολικό σύστημα, που έχει σκοπό την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας του καθενός, ανεξάρτητα από το εκπαιδευτικό επίπεδο, ηλικία, φύλο και φυλή μέσα από μία διαδικασία ενεργού συμμετοχής στην κοινωνική-οικονομική και πολιτισμική ζωή του τόπου.

Η Λαϊκή Επιμόρφωση έχει πάντα σαν βασικές αρχές της: τη συνεχή επιμορφωτική διαδικασία του λαού και το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου στην επιπρόσθετη επαγγελματική κατάρτιση έτσι ώστε να έχει τη δυνατότητα της ισότιμης και ενεργούς συμμετοχής στις συλλογικές διεργασίες είτε στο χώρο εργασίας είτε στους κοινωνικούς-πολιτικούς-πολιτισμικούς χώρους τις ζωής. Η λαϊκή επιμόρφωση πρέπει να λειτουργεί αλληλοσυμπληρωματικά στις διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης ούτως ώστε να καταπολεμούνται οι μορφωτικές ανισότητες που αποτελούν βασικό αίτιο των διάφορων κοινωνικών αποκλεισμών.

Ως μια τέτοια προσπάθεια η Λαϊκή Επιμόρφωση στοχεύει: να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις εκείνες που είναι απαραίτητες για να λειτουργήσει ένα σύστημα διαρκούς εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης και επαγγελματικού προσανατολισμού. Αποβλέπει στην ολόπλευρη ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας, μέσα στις σημερινές συνθήκες ζωής όπου όλα μεταβάλλονται ραγδαία (Στην πολιτική, την οικονομία, την κοινωνία, την επιστήμη, την τεχνολογία). Αποσκοπεί στο να διαμορφώσει άτομα ικανά και πρόθυμα να συμμετέχουν συνειδητά και αποτελεσματικά στην κοινωνική ζωή, αλλά και ως σύνολο να συμμετέχουν ενεργά (Ο λαός) σε κάθε επίπεδο λήψης και υλοποίησης των αποφάσεων, αναπτύσσοντας τους παράλληλα τη δημιουργική ικανότητα τόσο στο υλικό όσο και στο πνευματικό τομέα.

Έναν άλλο βασικό στόχο της Λαϊκής Επιμόρφωσης αποτελεί η δημιουργία ενός πνεύματος κατανόησης και σεβασμού προς το διαφορετικό (έθιμα, πολιτισμοί). Η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, η ένταξη και υποστήριξη – ενίσχυση ατόμων που μειονεκτούν για πνευματικούς ή φυσικούς λόγους αλλά και η ανάδειξη και αξιοποίηση των ενδιαφερόντων, των δεξιοτήτων και των κλίσεων του καθενός, εντάσσονται επίσης στους στόχους της Λαϊκής Επιμόρφωσης.

Για την διαμόρφωση ενός τέτοιου κλίματος , για την επίτευξη των στόχων της Λαϊκής Επιμόρφωσης θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τη φρεϊριανή ανθρωπολογική αντίληψη για την κοινωνία, τον πολιτισμό και τη μαθησιακή διαδικασία. Ο Πάουλο Φρέιρε διαμορφώνει και προτείνει ριζοσπαστικές – εναλλακτικές λύσεις απέναντι στις υπάρχουσες αφηγηματικές μορφές αγωγής. Μας δείχνει με τον πιο πειστικό τρόπο πως η Παιδαγωγική δεν μπορεί να μένει φυλακισμένη στα όρια του σχολείου αλλά αντίθετα πρέπει να ορίσουμε τη σχέση της με τις παραγωγικές δυνάμεις και διαδικασίες. Ο διδασκόμενος δεν πρέπει να είναι παθητικό αντικείμενο σε μια «κουλτούρα της σιωπής», που τον αναγκάζει να «πιθηκίζει» τις υπαγορεύσεις των πατερναλιστικών αυθεντιών.

Ο Φρέιρε υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος είναι ένα ιστορικό ον και άρα πρέπει να υπερβεί την κατατεμαχισμένη συνείδηση του (Που μαστίζει τη σύγχρονη αλλοτριωμένη και τεχνοκρατική κοινωνία) και να αναζητήσει την αφύπνιση της κριτικής συνείδησης του μέσα από μία μορφωτική προσπάθεια βασισμένη σε ευνοϊκές ιστορικές συνθήκες. Σύμφωνα με τον ίδιο η αγωγή είναι μία σχέση μεταξύ υποκειμένων μέσα στη γνωστική πράξη. Το έργο του «δασκάλου» είναι να παρουσιάζει το γνωστικό αντικείμενο σαν πρόβλημα, να θέτει προβλήματα και όχι να αγορεύει πάνω σε αυτό (Το γνωστικό αντικείμενο), να το προσφέρει για αποδοχή ολοκληρωμένο και τελειωμένο. Έτσι ο ρόλος του δασκάλου δεν μετατοπίζεται από το γνωστικό στον αφηγηματικό. Στην αγωγή που θέτει προβλήματα ο ρόλος του δασκάλου παραμένει γνωστικός άσχετα αν ετοιμάζει σημειώσεις ή βρίσκεται σε διάλογο με τους μαθητές γιατί δεν αντιμετωπίζει τα προς διδαχή αντικείμενα σαν «καταθέσεις» που παραδίδονται στους μαθητές αλλά σαν ιδέες για κριτικό σχολιασμό. Τόσο οι μαθητές όσο και ο δάσκαλος γίνονται κριτικοί συν-ερευνητές. Ο συνεχής κριτικός διάλογος, οι γνώμες, οι απόψεις των μαθητών παρουσιάζονται μέσα σε ένα πλαίσιο βιωματικών καταστάσεων και όχι περιχαρακωμένες σε ένα κενό αέρος.

Αντίθετα η αγωγή στη σχολική εκπαίδευση γίνεται με «καταθέσεις» που έχουν αποδέκτες τους μαθητές και «καταθέτη» τον εκπαιδευτικό. Είναι η περιβόητη «τραπεζική αντίληψη της παιδείας» όπως την ονομάζει ο Φρέιρε. Οι μαθητές αποδέχονται, αποθηκεύουν και αρχειοθετούν τις παρεχόμενες γνώσεις ως πειθήνια όργανα.

Κατά τον Φρέιρε η παιδεία μαστίζεται από την αρρώστια της αφήγησης και πρέπει να τη θεραπεύσουμε. Συμπληρωματικά τονίζει ότι ο εκπαιδευτικός δεν είναι μόνο κάποιος που διδάσκει αλλά και διδάσκεται. Στην εκπαίδευση, σημειώνει, κάνουμε ένα «τρομερό πράγμα»: αποσυνδέουμε την υπάρχουσα γνώση από τη γνωστική πράξη, δηλαδή διαχωρίζουμε την κατοχή γνώσης από την πράξη της δημιουργίας γνώσης. Έτσι τα σχολεία καταλήγουν να είναι αποθήκες γνώσης όπου κάτοχοι και φύλακες είναι οι δάσκαλοι. Για αυτό, συνεχίζει ο Φρέιρε, χρειάζεται μετασχηματιστική επενέργεια πάνω στην πραγματικότητα, διαρκής αναζήτηση, εφεύρεση και επανεφεύρεση. Οι δάσκαλοι πρέπει να ξεφύγουν από τη μονομανία να διακινούν τα γεγονότα-γνώσεις σαν εμπορεύματα. Στις αίθουσες διδασκαλίας θα πρέπει να υπάρχει περισσότερο ενδιαφέρον για τα αίτια παρά για το αποτέλεσμα. Πεμπτουσία του διαλόγου είναι η λέξη. Για τον Φρέιρε η λέξη έχει δύο συνιστώσες:το στοχασμό και τη δράση. Όταν τα δύο αυτά συστατικά στοιχεία διαχωρίζονται η λέξη εκφυλίζεται και καταντά απλή φλυαρία ή ακτιβισμός και η παραδοσιακή διδακτέα ύλη γίνεται αλλοτριωτική αερολογία.

Για να ξεφύγουν λοιπόν οι εκπαιδευτικοί από τη «Γάγγραινα» της διδακτέας ύλης πρέπει να υιοθετήσουν μεθόδους που προωθούν το διάλογο, την αμοιβαιότητα, την ισότητα και την κατάργηση των προνομίων.

1.5 Εκπαίδευση Βάλντορφ

«Νιώσε την ψυχή σου άκουσε την καρδιά σου»

Εμπνευστής και θεμελιωτής της εκπαίδευσης Βάλντορφ (Waldorf) υπήρξε ο Αυστριακός αρχιτέκτονας και φιλόσοφος Ρούντολφ Στάινερ. Η ονομασία ολόκληρης της παιδαγωγικής προσέγγισης προέρχεται από ένα νέο τύπο σχολείου που σύστησε ο ίδιος ο Στάινερ για τους εργαζόμενους του εργοστασίου της καπνοβιομηχανίας Waldorf Astoria της Στουτγάρδης το 1918/19, αναφερόμενος σε όλους τους εργαζόμενους, και τους εργάτες και τους διευθυντές, χωρίς διακρίσεις!

Σύμφωνα με την προσέγγιση Βάλντορφ η ολοκληρωμένη εκπαίδευση δεν έχει σχέση με την ποσότητα μέσων ή μαθημάτων αλλά με μία σφαιρική προσέγγιση της γνώσης όπου όλα είναι αλληλένδετα. Είναι απαραίτητο να εμπεριέχονται όλα τα είδη εμπειριών (καλλιτεχνικών, επιστημονικών, κοινωνικών, συναισθηματικών). Η παιδαγωγική Waldorf διακρίνει την ανάπτυξη του παιδιού σε τρεις μεγάλες φάσεις, εκάστη των οποίων διαρκεί περίπου επτά χρόνια.

Η εκπαίδευση κατά τα πρώτα χρόνια επικεντρώνεται στην παροχή πρακτικών, χειρωνακτικών δραστηριοτήτων και στη δημιουργία περιβάλλοντος που ενθαρρύνει το δημιουργικό παιχνίδι, βασιζόμενη στην πεποίθηση ότι όσα αναδύονται από το παιδί είναι δημιουργία. Στο δημοτικό σχολείο, η έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη της καλλιτεχνικής έκφρασης των μαθητών και των κοινωνικών ικανοτήτων, προωθώντας τόσο το δημιουργικό όσο και τον αναλυτικό τρόπο κατανόησης. Η τέχνη αποτελεί δικαίωμα και θεωρείται σημαντικό το να μαθαίνει το παιδί μέσα από την ενασχόληση του με την τέχνη.

Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της κριτικής κατανόησης και την προώθηση του ιδεαλισμού. Καθ ‘όλη τη διάρκεια, η προσέγγιση τονίζει το ρόλο της φαντασίας στη μάθηση και δίνει ιδιαίτερη αξία για την ενσωμάτωση των ακαδημαϊκών, πρακτικών και καλλιτεχνικών αναζητήσεων. Επίσης σημαντικός αναδεικνύεται ο ρόλος των συναισθημάτων, το να μάθουν οι μαθητές να αναγνωρίζουν, να χειρίζονται και να χειρίζονται τα συναισθήματα τους.

Πρωταρχικός στόχος της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας είναι να αναπτύξει ελεύθερα , ηθικώς υπεύθυνα και ολοκληρωμένα άτομα που είναι εξοπλισμένα με ένα υψηλό βαθμό κοινωνικής επάρκειας. Οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν γενικά διαμορφωτική (ποιοτική) και όχι αθροιστική (ποσοτικά) μέθοδο αξιολόγησης, ιδιαίτερα στην προ-εφηβικά του χρόνια. Τα σχολεία έχουν υψηλό βαθμό αυτονομίας για να αποφασίσει τον καλύτερο τρόπο για να κατασκευάσουν τα προγράμματα σπουδών τους και να κυβερνούν τους εαυτούς τους.

Τα ελεύθερα σχολεία Βάλντορφ:

Όπως προαναφέρθηκε το πρώτο σχολείο Βάλντορφ ιδρύθηκε στη Στουτγάρδη στις αρχές του 20ου αιώνα και βασίζεται στην παιδαγωγική πρατική που πρότεινε ο Ρούντολφ Στάινερ. Σήμερα υπάρχουν περισσότερα από 1.000 ανεξάρτητα σχολεία Βάλντορφ, 2.000 νηπιαγωγεία και 646 κέντρα ειδικής αγωγής, που βρίσκονται σε 60 χώρες.

Πρόκειται για ένα μοντέλο ελεύθερου, αυτόνομου και αυτοδιοικούμενου σχολείου, που αναπτύχθηκε στη Γερμανία, στηρίχθηκε από τα κράτη της κεντρικής Ευρώπης και σήμερα εξαπλώνεται σε όλο τον κόσμο, υπό την προστασία της Unesco. Κεντρική θέση στα ελεύθερα σχολεία Βάλντορφ κατέχει η τέχνη σε όλες της τις μορφές, η δημιουργική δραστηριότητα και η ανάπτυξη της οικολογικής -και ταυτόχρονα αισθητικής-συνείδησης.

Η αρχιτεκτονική βασίζεται σε πρόταση του ίδιου του Στάινερ(ο ίδιος ήταν αρχιτέκτονας), ονομάζεται “οργανική αρχιτεκτονική” και αντιμετωπίζει το κτίριο σαν έναν οργανισμό που αλληλεπιδρά με το περιβάλλον και τους ανθρώπους. Φροντίζει πχ., να έχουν όλες οι αίθουσες φυσικό φωτισμό που επαρκεί για το μάθημα. Ο διάδρομος είναι πολύπλοκος, σαν λαβύρινθος, έτσι ο μαθητής δέχεται το μήνυμα ότι η ζωή είναι μια εξερεύνηση, με την οποία αποκτά την εσωτερική βεβαιότητα ότι θα εξοικειωθεί… Το προαύλιο δεν έχει κάγκελα και λειτουργεί ως χώρος στον οποίο οι μαθητές προβαίνουν στην κατασκευή ενός έργου που θα μείνει στο σχολείο. Όλα τα έργα αποτελούν ομαδικές εργασίες που έχουν αποφασιστεί, σχεδιαστεί και κατασκευαστεί από τους ίδιους τους μαθητές και στέκουν στο προαύλιο και εξυπηρετούν διάφορες δραστηριότητες. Όλα τα υλικά που χρησιμοποιούνται για αυτές τις δραστηριότητες είναι φυσικά. Οι αίθουσες διδασκαλίας είναι κι αυτές κατασκευασμένες από φυσικά υλικά καθώς ένας από τους στόχους του σχολείου είναι τα παιδιά να αποκτάνε κάποιου είδους οικολογική συνείδηση. Ακόμη το χρώμα των τοίχων επιλέγεται με βάση την ηλικία των μαθητών(έντονα και ζεστά χρώματα πχ. ροζ για τις μικρές τάξεις το οποίο κάνει τα μικρά να νιώθουν ασφάλεια και θαλπωρή. Καθώς οι τάξεις μεγαλώνουν, το χρώμα τους ψυχραίνει, μια και η παιδική ψυχή, καθώς εξελίσσεται, χρειάζεται διαφορετική χρωματική επιρροή για να συντονιστεί με τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες της ηλικίας. Υπάρχουν αίθουσες των καλλιτεχνικών μαθημάτων καταδεικνύοντας έμπρακτα την σημασία του να «μαθαίνεις μέσα από την τέχνη» με ποικίλους τρόπους που από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού ενδυναμώνουν το κίνητρο για μάθηση και τη θέληση μέσω της τέχνης. Παραδείγματος χάριν οι μαθητές ζούνε την αριθμητική χτυπώντας τα πόδια τους στη γη, σε ομαδικά παιδικά παιχνίδια που έχουν βάση τους ρυθμούς. Μετράνε τα βήματά τους πάνω στον ίαμβο, τον ανάπαιστο κλπ. Ο ρυθμός του ποιητικού λόγου γίνεται πράξη αριθμητική. Οι φυσικές επιστήμες διδάσκονται σε ειδικά διαμορφωμένα εργαστήρια όπου οι μαθητές μαθαίνουν μέσα από τον πειραματισμό. Προβλέπεται η ύπαρξη εργαστηρίου τεχνολογίας όπου οι μαθητές καταπιάνονται πρακτικά με ζητήματα όπως το γνέσιμο και ύφανση του μαλλιού, η κεραμική, η σφυρηλάτηση μετάλλων κ.α. Έτσι οι μαθητές αποκτούν άμεση επαφή με όλες αυτές -και άλλες- τεχνικές δραστηριότητες που είναι ο θεμέλιος λίθος της τεχνολογίας. Επιπλέον, τα υλικά που προκύπτουν από τέτοιες τεχνολογικές δραστηριότητες, περιέχουν υψηλή αισθητική ποιότητα, προάγουν οικολογική και περιβαλλοντική συνείδηση.

Στα σχολεία Βάλντορφ περιλαμβάνεται ακόμη κήπος, η καλλιέργεια του οποίου είναι μέρος του σχολικού προγράμματος. Το κυλικείο και τα προϊόντα που προσφέρει είναι δραστηριότητα γονέων. Όλα τα τρόφιμα και οι λιχουδιές είναι σπιτικά. όλες σχεδόν οι εργασίες συντήρησης γίνονται από τους ίδιους τους γονείς. Η ίδια η διοίκηση του σχολείου γίνεται από τους γονείς και τους δασκάλους! Δεν υπάρχει διευθυντής με την έννοια που γνωρίζουμε από τα άλλα σχολεία, αλλά το σχολείο διοικείται από επιτροπή γονέων, δασκάλων και καθηγητών που παίρνει τις αποφάσεις ομόφωνα!

Τα ελεύθερα σχολεία Βάλντορφ, είναι αυτοχρηματοδοτούμενα, αυτόνομα και ελεύθερα σχολεία. Τέτοια σχολεία υπάρχουν παντού, σε όλο τον κόσμο, και προσαρμόζονται με τις τοπικές ιδιαιτερότητες. Κανένα ελεύθερο σχολείο Βάλντορφ, δεν είναι ίδιο με κάποιο άλλο. Το κάθε ένα έχει τον χαρακτήρα του, την αισθητική του, το ύφος του γενικότερα. Ο τίτλος τους “ελεύθερα σχολεία” δεν είναι καθόλου τυχαίος, αλλά προκύπτει από το γενικό εκπαιδευτικό στόχο να δημιουργήσουν ελεύθερους ανθρώπους, χρήσιμους για την κοινωνία και τον εαυτό τους.

Η μέθοδος αυτή είναι μια μεγάλη ανεξάρτητη και εναλλακτική μεθοδολογία διδασκαλίας κινηματικού χαρακτήρα. Στην κεντρική Ευρώπη, όπου βρίσκονται τα περισσότερα σχολεία αυτού του τύπου, η προσέγγιση Βάλντορφ πέτυχε γενική αποδοχή ως μοντέλο εναλλακτικής εκπαίδευσης, έχει επηρεάσει τη γενικότερη εκπαίδευση στην Ευρώπη και σχολεία Βάλντορφ όπως και τα προγράμματα κατάρτισης των εκπαιδευτικών χρηματοδοτούνται μέσω του κράτους σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

2. Έρευνα: Εναλλακτικές μέθοδοι διδασκαλίας στην Ελλάδα

Οι μέθοδοι που περιγράφονται στο ντοκιμαντέρ γνώρισαν μεγάλη αποδοχή στις χώρες που εφαρμόστηκαν μεσούσης της μεγάλης κρίσης που αντιμετώπισαν -και αντιμετωπίζουν ακόμη- η Αργεντινή και η Ισπανία, πολλά χρόνια πριν εισέλθει και η χώρα μας σε αυτή τη μέγγενη. Θα μπορούσε να αναζητηθεί μια προσαρμογή και αξιοποίηση αυτών των μεθόδων στην ελληνική δημόσια εκπαίδευση; Είναι εφικτή; Γνωρίζει το διδακτικό προσωπικό αυτές τις μεθόδους; Έχει επιμορφωθεί ή και διδάξει τις μεθόδους διδασκαλίας που περιγράφονται παραπάνω; Τέτοια ερωτήματα, μεταξύ άλλων, μας απασχόλησαν στην παρούσα έρευνα.

2.1 Ερωτηματολόγιο κλειστού τύπου

Ακολουθεί το ερωτηματολόγιο, όπως διαμορφώθηκε για τις ανάγκες της έρευνας και αποτελείται από 10 ερωτήσεις κλειστού τύπου για ποσοτική εξαγωγή συμπερασμάτων. Η επεξεργασία των ερωτήσεων, η δομή, η διάθεση μέσω διαδικτύου και η στατιστική ανάλυση δημιουργήθηκαν συνεργατικά από την ομάδα με τη χρήση λογισμικού της Google (Google Docs). Στην παρούσα όμως εργασία διανεμήθηκε προσωπικά για την συμπλήρωσή του. Παρατίθεται αυτούσιο, όπως διαμορφώθηκε για την τελική έρευνα:

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε Κοζάνης 2014 – Ερωτηματολόγιο

Στα πλαίσια του μαθήματος «Ερευνητική Μεθοδολογία», θα σας παρακαλούσαμε να συμπληρώσετε το παρακάτω ερωτηματολόγιο. Δεν θα σας ζητηθούν προσωπικά στοιχεία, εκτός από το φύλο, την ειδικότητα σας και τα έτη προϋπηρεσίας στην εκπαίδευση (Πρωτοβάθμια/Δευτεροβάθμια). Κρίνεται σημαντικό να είστε αντικειμενικοί στις απαντήσεις σας!

* Απαιτείται

1) Ποιο είναι το φύλο σας; *

  • Άνδρας

  • Γυναίκα

2) Ποια είναι η ειδικότητά σας; *

3) Πόσα έτη προϋπηρεσίας έχετε στην εκπαίδευση; *

4) Είστε υπέρ ή κατά της αξιολόγησης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα; *

  • Ναι, είμαι υπέρ της αξιολόγησης

  • Όχι, είμαι κατά της αξιολόγησης

5) Κρίνετε αναγκαία την υιοθέτηση νέων μεθόδων διδασκαλίας; *

  • Ναι

  • Όχι

6) Έχετε δει το ντοκιμαντέρ «Η απαγορευμένη εκπαίδευση»; *

Η ταινία (Τίτλος στην ισπανική: “La Educación Prohibida”) είναι ένα ανεξάρτητο ντοκιμαντέρ το οποίο προβλήθηκε το 2012. Παρουσιάζει εναλλακτικές μεθόδους διδασκαλίας – τρόπους μάθησης στην Λατινική Αμερική και την Ισπανία, οι οποίες περιλαμβάνουν εκπαιδευτικές μεθοδολογίες όπως η λαϊκή επιμόρφωση, το σύστημα Μοντεσσόρι, η προοδευτική εκπαίδευση, η εκπαίδευση Βάλντορφ και η κατ’ οίκον διδασκαλία.

  • Ναι

  • Όχι

7) Επιλέξτε ποιες από τις παρακάτω μεθόδους διδασκαλίας γνωρίζετε. *

  • 1. Λαϊκή Επιμόρφωση

  • 2. Σύστημα Μοντεσσόρι

  • 3. Προοδευτική Εκπαίδευση

  • 4. Εκπαίδευση Βάλντορφ

  • 5. Κατ’ οίκον Διδασκαλία

8) Σε ποιες από αυτές έχετε επιμορφωθεί; *

  • 1. Λαϊκή Επιμόρφωση

  • 2. Σύστημα Μοντεσσόρι

  • 3. Προοδευτική Εκπαίδευση

  • 4. Εκπαίδευση Βάλντορφ

  • 5. Κατ’ οίκον Διδασκαλία

9) Ποιες από αυτές έχετε εφαρμόσει; *

  • 1. Λαϊκή Επιμόρφωση

  • 2. Σύστημα Μοντεσσόρι

  • 3. Προοδευτική Εκπαίδευση

  • 4. Εκπαίδευση Βάλντορφ

  • 5. Κατ’ οίκον Διδασκαλία

10) Τι ποσοστό επιτυχίας εκτιμάτε ότι θα είχε η πιθανή εφαρμογή αυτών των μεθόδων διδασκαλίας στην Ελλάδα; *

0% 25% 50% 75% 100%

1. Λαϊκή Επιμόρφωση

2. Σύστημα Μοντεσσόρι

3. Προοδευτική Εκπαίδευση

4. Εκπαίδευση Βάλντορφ

5. Κατ’ οίκον Διδασκαλία

 2.2. Αποτελέσματα – Στατιστική ανάλυση

 Το δείγμα που χρησιμοποιήθηκε για την έρευνα αποτελείται από 17 εν ενεργεία εκπαιδευτικούς που φοιτούν σε σχολεία της Κοζάνης, κυρίως της Πρωτοβάθμιας. Μεταξύ αυτών, οι γυναίκες αποτελούν το 82% και οι άντρες μόλις το 18% του δείγματος (Ερώτηση 1: Ποιο είναι το φύλο σας;). Οι ειδικότητες δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την παρούσα εργασία (Ερώτηση 2: Ποια είναι η ειδικότητά σας;). Προκύπτει ως μέσος όρος προϋπηρεσίας τα 13,1 έτη, αρκετοί όμως (6 στον αριθμό) δεν απάντησαν σχετικά ( Ερώτηση 3: Πόσα έτη προϋπηρεσίας έχετε στην εκπαίδευση;).

Το 60% των ερωτηθέντων είναι υπέρ της αξιολόγησης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα (Ερώτηση 4. Είστε υπέρ ή κατά της αξιολόγησης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα;) και το 93% κρίνει αναγκαία τη υιοθέτηση νέων μεθόδων διδασκαλίας (Ερώτηση 5: Κρίνετε αναγκαία την υιοθέτηση νέων μεθόδων διδασκαλίας;). Σχεδόν το σύνολο των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρεί αναγκαία την υιοθέτηση νέων και εναλλακτικών μεθόδων διδασκαλίας.

Στη συνέχεια, οι επόμενες ερωτήσεις αφορούν στο ντοκιμαντέρ. Συγκεκριμένα, το 25% των ερωτηθέντων απάντησε ότι έχει δει το ντοκιμαντέρ (Ερώτηση 6: Έχετε δει το ντοκιμαντέρ «Η απαγορευμένη εκπαίδευση»;). Στην επόμενη ερώτηση, η δημοφιλία των μεθόδων έχει ως εξής: Κατ’ οίκον Διδασκαλία: 29%, Σύστημα Μοντεσόρι: 27%, Λαϊκή Επιμόρφωση: 24%, Προοδευτική Εκπαίδευση: 10%, Εκπαίδευση Βάλντορφ: 10% (Ερώτηση 7. Επιλέξτε ποιες από τις παρακάτω μεθόδους διδασκαλίας γνωρίζετε). Το 43% δήλωσε ότι έχει επιμορφωθεί στη Λαϊκή Επιμόρφωση, το 21 % στην Κατ’ οίκον Διδασκαλία και στο σύστημα Μοντεσόρι, το 14% στην Εκπαίδευση Βάλντορφ και κανείς στην προοδευτική εκπαίδευση (Ερώτηση 8. Σε ποιες από αυτές έχετε επιμορφωθεί;). Το 45% έχει εφαρμόσει τη Λαΐκή Επιμόρφωση, ακολουθεί το σύστημα Μοντεσόρι και η Κατ’ οίκον Διδασκαλία με 20%, το 15% εφάρμοσε την Προοδευτική Εκπαίδευση και κανείς την Εκπαίδευση Βάλντορφ (Ερώτηση 9. Ποιες από αυτές έχετε εφαρμόσει;).

Από την τελευταία ερώτηση κλίμακας (Ερώτηση 10. Τι ποσοστό επιτυχίας εκτιμάτε ότι θα είχε η πιθανή εφαρμογή αυτών των μεθόδων διδασκαλίας στην Ελλάδα;), προκύπτει ότι:

  • Το 43% εκτιμά το ποσοστό επιτυχίας της Λαϊκής Επιμόρφωσης στο 50%, το 36% δηλώνει ποσοστό επιτυχίας το 75% και το 14% το 25%.

  • Στο σύστημα Μοντεσόρι το ποσοστό επιτυχίας 50% εκτίμησε το 50% των ερωτηθέντων. Για το ποσοστό επιτυχίας 25% ένα τέταρτο απάντησε θετικά (25%). Το ίδιο ποσοστό (25%) επίσης θεωρεί ότι αυτή η μέθοδος μπορεί να επιτύχει και κατά 75%.

  • Για την Προοδευτική Εκπαίδευση τα ποσοστά επιτυχίας 25%, 50%, 75%, επέλεξαν αντίστοιχα το 44%, 22%, 33%.

  • Στην Εκπαίδευση Βάλντορφ και με τα ποσοστά επιτυχίας 0%, 25%, 50% να καυμαίνονται στο 14%, 57%, 29%.

  • Τέλος, η Κατ’ οίκον Διδασκαλία συγκεντρώνει 43% για ποσοστό επιτυχίας 25%, 29% θεωρεί το ποσοστό επιτυχίας στο 75%, το 14% έχει τις μισές πιθανότητες επιτυχίας (50%) και το 14% δήλωσε βέβαιο για την απόλυτη επιτυχία της μεθόδου αυτής (100%). Παρακάτω ακολουθούν τα αναλυτικά στατιστικά στοιχεία των ερωτήσεων με τους σχετικούς πίνακες, όπως προέκυψαν από τη στατιστική επεξεργασία:

1) Ποιο είναι το φύλο σας;

Άνδρας

3

18%

Γυναίκα

14

82%

2) Ποια είναι η ειδικότητά σας;

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, ΔΑΣΚΑΛΑ, ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, ΓΑΛΛΙΚΗΣ, ΠΟΛ.-ΤΟΠΟΓΡ. ΤΕΙ, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ

3) Πόσα έτη προϋπηρεσίας έχετε στην εκπαίδευση;

27, 7, 5, 8, 17, 18, 13, 12, 21, 20, 10

4) Είστε υπέρ ή κατά της αξιολόγησης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα;

Ναι, είμαι υπέρ της αξιολόγησης

9

60%

Όχι, είμαι κατά της αξιολόγησης

6

40%

5) Κρίνετε αναγκαία την υιοθέτηση νέων μεθόδων διδασκαλίας;

Ναι

14

93%

Όχι

1

7%

6) Έχετε δει το ντοκιμαντέρ «Η απαγορευμένη εκπαίδευση»;

Ναι

4

25%

Όχι

12

75%

7) Επιλέξτε ποιες από τις παρακάτω μεθόδους διδασκαλίας γνωρίζετε.

1. Λαϊκή Επιμόρφωση

10

24%

2. Σύστημα Μοντεσόρι

11

27%

3. Προοδευτική Εκπαίδευση

4

10%

4. Εκπαίδευση Βάλντορφ

4

10%

5. Κατ’ οίκον Διδασκαλία

12

29%

8) Σε ποιες από αυτές έχετε επιμορφωθεί;

1. Λαϊκή Επιμόρφωση

6

43%

2. Σύστημα Μοντεσσόρι

3

21%

3. Προοδευτική Εκπαίδευση

0

0%

4. Εκπαίδευση Βάλντορφ

2

14%

5. Κατ’ οίκον Διδασκαλία

3

21%

9) Ποιες από αυτές έχετε εφαρμόσει;

1. Λαϊκή Επιμόρφωση

9

45%

2. Σύστημα Μοντεσσόρι

4

20%

3. Προοδευτική Εκπαίδευση

3

15%

4. Εκπαίδευση Βάλντορφ

0

0%

5. Κατ’ οίκον Διδασκαλία

4

20%

1. Λαϊκή Επιμόρφωση [10) Τι ποσοστό επιτυχίας εκτιμάτε ότι θα είχε η πιθανή εφαρμογή αυτών των μεθόδων διδασκαλίας στην Ελλάδα;

0%

0

0%

25%

2

14%

50%

6

43%

75%

5

36%

100%

1

7%

2. Σύστημα Μοντεσσόρι [10) Τι ποσοστό επιτυχίας εκτιμάτε ότι θα είχε η πιθανή εφαρμογή αυτών των μεθόδων διδασκαλίας στην Ελλάδα;

0%

0

0%

25%

2

25%

50%

4

50%

75%

2

25%

100%

0

0%

3. Προοδευτική Εκπαίδευση [10) Τι ποσοστό επιτυχίας εκτιμάτε ότι θα είχε η πιθανή εφαρμογή αυτών των μεθόδων διδασκαλίας στην Ελλάδα;

0%

0

0%

25%

4

44%

50%

2

22%

75%

3

33%

100%

0

0%

4. Εκπαίδευση Βάλντορφ [10) Τι ποσοστό επιτυχίας εκτιμάτε ότι θα είχε η πιθανή εφαρμογή αυτών των μεθόδων διδασκαλίας στην Ελλάδα;

0%

1

14%

25%

4

57%

50%

2

29%

75%

0

0%

100%

0

0%

5. Κατ’ οίκον Διδασκαλία [10) Τι ποσοστό επιτυχίας εκτιμάτε ότι θα είχε η πιθανή εφαρμογή αυτών των μεθόδων διδασκαλίας στην Ελλάδα;

0%

0

0%

25%

3

43%

50%

1

14%

75%

2

29%

100%

1

14%

2.3. Συμπεράσματα

Αναλύοντας τα δεδομένα που προέκυψαν, παρατηρούμε ότι οι γυναίκες εκπαιδευτικοί είναι συγκριτικά περισσότερες στα σχολεία υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Τα έτη προϋπηρεσίας δείχνουν επίσης ομοιόμορφη κατανομή με μια τάση ανανέωσης του διδακτικού πληθυσμού. Το μεγάλο ποσοστό που απάντησε υπέρ της αξιολόγησης στον ευρύτερο δημόσιο τομέα υποδηλώνει ότι είναι δυνατή η εφαρμογή της αξιολόγησης, υπό όρους όμως και αφού προκύψει από δημόσια διαβούλευση. Το συντριπτικό ποσοστό που κρίνει αναγκαία την υιοθέτηση νέων μεθόδων διδασκαλίας, θα μπορούσε να ερμηνεύσει την ανελαστικότητα, την απαξίωση του ισχύοντος εκπαιδευτικού συστήματος και τον συγκεντρωτικό του διοικητικό χαρακτήρα που δυσχεραίνει την ευελιξία και προσαρμοστικότητα των σχολικών μονάδων στις ραγδαίες εξελίξεις του κλάδου. Στην ερώτηση αν είδαν οι ερωτώμενοι το ντοκιμαντέρ, το ποσοστό είναι ενθαρρυντικό, μιας και η παραγωγή και διάθεση του έγινε αποκλειστικά στο Διαδίκτυο, δεν διαφημίστηκε και δεν προωθήθηκε από γνωστά κανάλια ενημέρωσης. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι ικανός αριθμός εκπαιδευτικών αναζητά, ενημερώνεται και προβληματίζεται για την εκπαίδευση, όχι αποκλειστικά “εντός των τειχών”. Αναγνωρίζεται η δημοφιλία των μεθόδων αυτών, με την Κατ’ οίκον Διδασκαλία, το σύστημα Μοντεσόρι και τη Λαϊκή Επιμόρφωση να κυριαρχούν αντίστοιχα. Οι περισσότεροι έχουν παρακολουθήσει επιμορφωτικά σεμινάρια κυρίως στη Λαϊκή Επιμόρφωση, ακολουθούν το σύστημα Μοντεσόρι και η Κατ’ οίκον Διδασκαλία με το ίδιο ποσοστό και ένα μικρότερο ποσοστό επιμορφώθηκε στην Εκπαίδευση Βάλντορφ. Οι περισσότεροι έχουν εφαρμόσει στην πράξη τη Λαϊκή Επιμόρφωση, ακολουθεί η Κατ’ οίκον Διδασκαλία και το σύστημα Μοντεσόρι, λιγότεροι τη Προοδευτική Εκπαίδευση και κανείς την Εκπαίδευση Βάλντορφ. Στην τελευταία ερώτηση για το πιθανό ποσοστό επιτυχίας εφαρμογής αυτών των μεθόδων στη χώρα μας, προκύπτει ότι τα υψηλότερα ποσοστά συγκέντρωσαν η Λαϊκή Επιμόρφωση και η Κατ’ οίκον Διδασκαλία, ακολουθεί η προοδευτική εκπαίδευση, το σύστημα Μοντεσόρι κατόπιν και τέλος η μέθοδος Βάλντορφ.

Βιβλιογραφία:

Άρθρο στο περ. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Bielick, S., Chandler; Κ., and Broughman, S., (2001). «Homeschooling in the United States: 1999.»CES Technical Report,. Washington, D.C.: U.S. Department of Education, National Center for Education Statistics, ∆ιαθέσιµο στο δικτυακό τόπο: http://nces.ed.gov/pubsearch/pubsinfo.asp?pubid=2001033 (προσπ. 1/2/2007)

John Dewey, The sources of a Science of Education, New York 1929.

John Dewey, Democracy and Education, New YorK 1916, S. 110.

Gabb, S.,(2004), Home Schooling: A brief Perspective, ∆ιαθέσιµο στο δικτυακό τόπο: http://www.seangabb.co.uk./academic/homeschooling.htm (12/5/2007).

Hermann Röhrs, Το κίνημα της προοδευτικής εκπαίδευσης, μετφ., Κ. Δεληκωνσταντής-Σ.Μπουζάκης στη σειρά Παιδαγωγική και Εκπαίδευση 8,  εκδ. Αφ. Κυριακίδη Θεσ/νίκη, σελ. 23, 239, 50.

Herman Harrel Horne, This News Education, New York, Cincinnati, Chicago 1931, S. 86.

Kramer, R., Maria Montessori. A Biography. New York, 1976.

Lillard, Paula Polk, Montessori: A Modern Approach New York: Schocken Books, 1973

Linsenbach, S., (2003), Homeschooling book, Take a charge of your child’s education, Adams Media Corporation, Avon, Masschusetts.

Tim Seldin, President The Montessori Foundation, Some Basic Information that Every Montessori Parent Shoyld Know.

Tim Seldin, Paul Epstein, Ph.D., The Montessori Way, 2003.

The Journal for Open and Distance Education and Educational Technology, Volume 3, Number 2, 2007.

Λ.Κατσέλη-Σ.Μπαμπανάση-Χ.Παπαδημητρίου-Η.Μπεριάτου, Δημοκρατικός προγραμματισμός και λαϊκή επιμόρφωση, ΥΠ.Ε.Π.Θ. Γενική Γραμματεία Λαϊκής επιμόρφωσης, Αθήνα 1984.

Ζεράρ Μαντέλ-Κριστιάν Βόγκ, Το παιδαγωγικό Μανιφέστο, Ανδρομέδα, Αθήνα 1980.

Για μια λαϊκή παιδεία-εναλλακτικοί θεσμοί και πολιτικές, Κέντρο Μελετών και Αυτομόρφωσης, Αθήνα 1986.

Α’ Συνέδριο παιδείας της ομοσπονδίας ιδιωτικών εκπαιδευτικών λειτουργών Ελλάδας, Προβλήματα της ελληνικής εκπαίδευσης, εκδόσεις Τεκμήριο, Αθήνα 1980.

Wikipedia, the free encyclopedia.

Ντοκιμαντέρ: Η Απαγορευμένη εκπαίδευση (La Educacion Prohibida).

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s